Υπογονιμότητα
Επαναλαμβανόμενες αποβολές
Δύο ή περισσότερες αποβολές: διερεύνηση και θεραπεία σύμφωνα με τις οδηγίες της ESHRE και της ASRM
Η αποβολή είναι η συχνότερη επιπλοκή της εγκυμοσύνης: ανάλογα με τη μελέτη, περίπου το 15-20% των κλινικά επιβεβαιωμένων εγκυμοσυνών καταλήγει σε αποβολή. Οι περισσότερες αποβολές του πρώτου τριμήνου, περίπου 50-60%, οφείλονται σε τυχαία χρωμοσωμική ανωμαλία του εμβρύου. Μια δεύτερη ή τρίτη αποβολή, όμως, δεν είναι πάντα σύμπτωση.
Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας (ESHRE), στην οδηγία της του 2022, ορίζει τις επαναλαμβανόμενες αποβολές ως την απώλεια δύο ή περισσότερων εγκυμοσυνών πριν από την 24η εβδομάδα. Στον ορισμό περιλαμβάνει και τις εγκυμοσύνες που διαπιστώθηκαν μόνο με τεστ ούρων ή αίματος, καθώς και τις εγκυμοσύνες μετά από θεραπεία γονιμότητας, ενώ εξαιρεί την εξωμήτρια κύηση, τη μύλη κύηση και την αποτυχία εμφύτευσης. Η Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM), στη γνωμοδότησή της του 2026, χρησιμοποιεί παρόμοιο ορισμό: δύο ή περισσότερες απώλειες πριν από την 22η εβδομάδα, συμπεριλαμβανομένων των βιοχημικών εγκυμοσυνών, επειδή αυτές έχουν παρόμοιο κίνδυνο επανάληψης με τις κλινικές αποβολές. Οι αποβολές δεν χρειάζεται να είναι διαδοχικές.
Σύμφωνα με την ESHRE, οι επαναλαμβανόμενες αποβολές αφορούν περίπου το 1-2% των γυναικών, όταν ο ορισμός προϋποθέτει τρεις αποβολές, και περίπου το 2-3%, όταν περιλαμβάνει και τις βιοχημικές εγκυμοσύνες. Η ASRM τις θεωρεί ξεχωριστή νοσολογική οντότητα, διακριτή από την υπογονιμότητα, με δική της διερεύνηση και θεραπεία.
Η πρόγνωση
Η απώλεια μιας εγκυμοσύνης είναι εμπειρία πένθους, και η επανάληψή της γεννά φόβο για την επόμενη φορά. Υπάρχει όμως ένα σαφές και ενθαρρυντικό μήνυμα: σύμφωνα με την ASRM, το 50-80% των γυναικών με επαναλαμβανόμενες αποβολές φέρνει σε πέρας μια επόμενη εγκυμοσύνη, ακόμη και χωρίς ειδική θεραπεία. Ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα του γιατρού είναι να εξηγήσει αυτή τη φυσική πορεία.
Η ESHRE συστήνει η πρόγνωση να στηρίζεται στην ηλικία της γυναίκας και σε ολόκληρο το μαιευτικό της ιστορικό: στον αριθμό των αποβολών, στον αριθμό των τοκετών και στη χρονική τους σειρά. Ο κίνδυνος αποβολής είναι χαμηλότερος μεταξύ 20 και 35 ετών και αυξάνεται απότομα μετά τα 40. Στις γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποβολές, η ηλικία των 35 ετών και άνω σχεδόν διπλασιάζει τον κίνδυνο νέας απώλειας. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και η ηλικία του άνδρα: αρκετές μελέτες δείχνουν συσχέτιση της αύξησης των αποβολών με πιθανή δυσλειτουργία του σπέρματος σε άνδρες άνω των 50 ετών. Περισσότερα στο άρθρο «Εγκυμοσύνη σε μεγαλύτερη ηλικία».
Η πρόγνωση σε αριθμούς
Γέννηση παιδιού σε επόμενη εγκυμοσύνη
Κίνδυνος αποβολής ανά ηλικία
Ένα θέμα μακροχρόνιας υγείας
Η ASRM επισημαίνει ότι οι γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποβολές έχουν σε μεταγενέστερη ηλικία αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, διαβήτη, αυτοάνοσα νοσήματα και ψυχικές διαταραχές, ιδίως όταν οι αποβολές αφορούσαν έμβρυα με φυσιολογικά χρωμοσώματα. Γι' αυτό συστήνει, πέρα από την αναζήτηση της αιτίας των αποβολών, ευρύτερο έλεγχο της υγείας και των δύο συντρόφων.
Τρόπος ζωής και παράγοντες κινδύνου
Κάπνισμα. Και οι δύο οδηγίες συστήνουν διακοπή του καπνίσματος, καθώς και το παθητικό κάπνισμα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο.
Βάρος. Σύμφωνα με την ESHRE, τόσο η παχυσαρκία όσο και το σημαντικά χαμηλό βάρος επηρεάζουν την έκβαση. Στις γυναίκες με παχυσαρκία και επαναλαμβανόμενες αποβολές ο κίνδυνος νέας αποβολής ήταν περίπου 70% μεγαλύτερος, και μεγαλύτερο ποσοστό των αποβολών αφορούσε έμβρυα με φυσιολογικά χρωμοσώματα. Στόχος είναι ένα υγιές βάρος.
Αλκοόλ και καφεΐνη. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ είναι πιθανός παράγοντας κινδύνου για αποβολή και βέβαιος παράγοντας κινδύνου για βλάβη του παιδιού, γι' αυτό η ESHRE συστήνει τον περιορισμό του. Η ASRM αναφέρει συσχέτιση με κατανάλωση περισσότερων από τριών αλκοολούχων ποτών την εβδομάδα και περισσότερων από περίπου 100 χιλιοστόγραμμα καφεΐνης την ημέρα, τα δεδομένα όμως δεν είναι ομοιογενή.
Στρες και άσκηση. Το στρες είναι συχνότερο στις γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποβολές, σύμφωνα με την ESHRE όμως δεν υπάρχει απόδειξη ότι προκαλεί το ίδιο την αποβολή. Η ήπια και η μέτρια άσκηση δεν συνδέονται με αποβολές.
Η διερεύνηση
Σε πάνω από 50% των ζευγαριών ο γιατρός δεν βρίσκει σαφή αιτία, ακόμη και μετά από πλήρη διερεύνηση. Στα υπόλοιπα εντοπίζει έναν ή περισσότερους παράγοντες, που συχνά δρουν συνδυαστικά. Οι οδηγίες διακρίνουν με ακρίβεια τις εξετάσεις που έχουν όφελος από εκείνες που δεν έχουν.
Γενετικός έλεγχος του ιστού της αποβολής. Σύμφωνα με την ESHRE, ο έλεγχος αυτός δεν χρειάζεται ως ρουτίνα, μπορεί όμως να γίνει για να εξηγηθεί η αποβολή, και τότε απαιτεί σύγχρονη μέθοδο (array-CGH). Η ASRM, στη γνωμοδότηση του 2026, προχωρά ένα βήμα παραπέρα και τον συστήνει ιδανικά ήδη από τη δεύτερη αποβολή. Όταν το έμβρυο είχε χρωμοσωμική ανωμαλία, η αποβολή βρίσκει εξήγηση και η πρόγνωση για το μέλλον είναι καλύτερη. Όσο αυξάνεται όμως ο αριθμός των αποβολών, τόσο συχνότερα αφορούν έμβρυα με φυσιολογικά χρωμοσώματα.
Τα χρωμοσώματα των γονέων. Σύμφωνα με την ESHRE, ο έλεγχος των χρωμοσωμάτων και των δύο συντρόφων μπορεί να γίνει μετά από ατομική εκτίμηση του κινδύνου. Η ASRM τον συστήνει όταν στον ιστό της αποβολής βρέθηκε μη ισοζυγισμένη μετάθεση ή όταν ο ιστός δεν ελέγχθηκε. Σε μελέτες παρατήρησης, τα ζευγάρια με ισοζυγισμένη μετάθεση είχαν πιθανότητα γέννησης παιδιού περίπου 70%, ακόμη και χωρίς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Ένα παθολογικό αποτέλεσμα απαιτεί γενετική συμβουλευτική.
Το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο. Πρόκειται για αυτοάνοσο νόσημα που αυξάνει την πηκτικότητα του αίματος και αποτελεί τη σημαντικότερη θεραπεύσιμη αιτία. Μετά από δύο αποβολές η ESHRE συστήνει έλεγχο για αντιπηκτικό του λύκου και αντισώματα έναντι της καρδιολιπίνης (IgG και IgM), ενώ ο έλεγχος για αντισώματα έναντι της β2-γλυκοπρωτεΐνης I μπορεί να εξεταστεί. Ένα θετικό αποτέλεσμα χρειάζεται επανάληψη μετά από 12 εβδομάδες για επιβεβαίωση. Η ASRM συστήνει τον έλεγχο μετά από τρεις ή περισσότερες διαδοχικές αποβολές ή όταν υπάρχει ιστορικό θρόμβωσης, όχι όμως όταν όλες οι αποβολές οφείλονταν σε χρωμοσωμική ανωμαλία του εμβρύου.
Ο θυρεοειδής. Η ESHRE συστήνει σε όλες τις γυναίκες μέτρηση της TSH και των αντισωμάτων anti-TPO, καθώς και της T4 όταν η TSH είναι παθολογική. Η ASRM συστήνει μέτρηση της TSH όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου ή συμπτώματα, όταν οι αποβολές αφορούσαν έμβρυα με φυσιολογικά χρωμοσώματα ή όταν ο ιστός δεν ελέγχθηκε, χωρίς έλεγχο ρουτίνας για αντιθυρεοειδικά αντισώματα.
Η μήτρα. Και οι δύο οδηγίες συστήνουν έλεγχο της μήτρας σε όλες τις γυναίκες. Σύμφωνα με την ESHRE, μέθοδος εκλογής είναι το τρισδιάστατο υπερηχογράφημα. Η υστεροσονογραφία, δηλαδή το υπερηχογράφημα με έγχυση υγρού στη μήτρα, είναι ακριβέστερη από την υστεροσαλπιγγογραφία και αποτελεί επιλογή όταν δεν υπάρχει τρισδιάστατο υπερηχογράφημα ή όταν πρέπει να ελεγχθούν και οι σάλπιγγες. Η μαγνητική τομογραφία αποτελεί εναλλακτική λύση, όχι όμως πρώτη επιλογή. Το υπερηχογράφημα αναδεικνύει επίσης την αδενομύωση. Όταν ο γιατρός διαπιστώσει συγγενή ανωμαλία της μήτρας, έχει νόημα να ελέγξει και τους νεφρούς και το ουροποιητικό.
Ο άνδρας. Η ESHRE συστήνει στον γιατρό να καταγράφει τον τρόπο ζωής του άνδρα: ηλικία, κάπνισμα, αλκοόλ, άσκηση και βάρος. Ο έλεγχος του κατακερματισμού του DNA του σπέρματος μπορεί να εξεταστεί. Η ASRM τον συστήνει σε ανεξήγητες επαναλαμβανόμενες αποβολές ή όταν συνυπάρχει υπογονιμότητα.
Προλακτίνη, σάκχαρο και μεταβολισμός. Και οι δύο οδηγίες συστήνουν μέτρηση της προλακτίνης μόνο όταν υπάρχουν συμπτώματα, όπως ανωορρηξία ή έκκριση γάλακτος από τους μαστούς. Η ESHRE δεν συστήνει έλεγχο για σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ούτε μέτρηση ινσουλίνης ή σακχάρου νηστείας με σκοπό τη βελτίωση της πρόγνωσης. Η ASRM, αντίθετα, συστήνει μέτρηση της HbA1c όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου: σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, παχυσαρκία, ηλικία άνω των 40 ετών, οικογενειακό ιστορικό διαβήτη ή ιστορικό διαβήτη κύησης.
Χρόνια ενδομητρίτιδα. Ανάλογα με τη μέθοδο διάγνωσης, οι μελέτες περιγράφουν χρόνια φλεγμονή του ενδομητρίου στο 7-58% των γυναικών με επαναλαμβανόμενες αποβολές. Η ESHRE δεν διατυπώνει σύσταση για έλεγχο και ζητά περισσότερη έρευνα. Η ASRM θεωρεί τη βιοψία επιλογή σε ανεξήγητες επαναλαμβανόμενες αποβολές ή όταν συνυπάρχει υπογονιμότητα, επισημαίνει όμως ότι μια τυχαιοποιημένη μελέτη υψηλής ποιότητας δεν έδειξε όφελος από την αντιβιοτική θεραπεία.
Τι δεν συστήνεται
Στις επαναλαμβανόμενες αποβολές προτείνονται συχνά εξετάσεις και θεραπείες χωρίς αποδεδειγμένο όφελος, που επιβαρύνουν οικονομικά και καλλιεργούν ψεύτικες ελπίδες. Η ESHRE δεν συστήνει έλεγχο ρουτίνας για κληρονομική θρομβοφιλία, εκτός αν υπάρχουν επιπλέον παράγοντες κινδύνου. Δεν συστήνει επίσης έλεγχο HLA, κυττάρων NK στο αίμα ή στο ενδομήτριο, κυτοκινών, αντισωμάτων anti-HLA, ωοθηκικού αποθέματος, ωχρινικής φάσης, ανδρογόνων, LH ή ομοκυστεΐνης. Ούτε η ASRM συστήνει πάνελ θρομβοφιλίας, έλεγχο ρουτίνας για αντιθυρεοειδικά αντισώματα, εξετάσεις κυττάρων NK ή υποδεκτικότητας του ενδομητρίου, έλεγχο του μικροβιώματος ή ανοσολογικές εξετάσεις ρουτίνας.
Η εξειδίκευση σημαίνει επίσης να γνωρίζει ο γιατρός τι δεν χρειάζεται, ώστε η προσοχή να μένει σε όσα πραγματικά μετράνε.
Η διερεύνηση: τι έχει όφελος και τι όχι
Έχει όφελος
Χωρίς αποδεδειγμένο όφελος
Η θεραπεία όταν βρεθεί αιτία
Αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο. Σε γυναίκες με τρεις ή περισσότερες αποβολές και επιβεβαιωμένο εύρημα, η ESHRE συστήνει χαμηλή δόση ασπιρίνης (75 έως 100 χιλιοστόγραμμα την ημέρα) ήδη πριν από τη σύλληψη και, από το θετικό τεστ εγκυμοσύνης, επιπλέον ηπαρίνη σε προφυλακτική δόση. Μετά από δύο αποβολές, η ESHRE προβλέπει αυτή τη θεραπεία μόνο στο πλαίσιο μελετών. Για την ASRM, η ηπαρίνη σε συνδυασμό με χαμηλή δόση ασπιρίνης αποτελεί την καθιερωμένη θεραπεία του αντιφωσφολιπιδικού συνδρόμου.
Ο θυρεοειδής. Ο έκδηλος υποθυρεοειδισμός χρειάζεται πάντα θεραπεία με λεβοθυροξίνη. Στον υποκλινικό υποθυρεοειδισμό τα δεδομένα είναι, σύμφωνα με την ESHRE, αντικρουόμενα, και ο γιατρός σταθμίζει οφέλη και κινδύνους. Η ASRM συστήνει λεβοθυροξίνη όταν η TSH υπερβαίνει τα 4 mIU/l ή το ανώτερο φυσιολογικό όριο του εργαστηρίου. Σε γυναίκες με θετικά αντισώματα μόνο και φυσιολογική θυρεοειδική λειτουργία, η μεγάλη μελέτη TABLET έδειξε ότι η θεραπεία δεν αυξάνει τις γεννήσεις, γι' αυτό καμία από τις δύο οδηγίες δεν τη συστήνει. Σε μια νέα εγκυμοσύνη, ο γιατρός ελέγχει την TSH αυτών των γυναικών στην 7η έως 9η εβδομάδα.
Η μήτρα. Στη μοναδική τυχαιοποιημένη μελέτη, η υστεροσκοπική αφαίρεση του διαφράγματος δεν βελτίωσε την έκβαση, και η ASRM τη θεωρεί επιλογή μετά από κοινή απόφαση γιατρού και ασθενούς. Για τους πολύποδες, τα ινομυώματα μέσα στην κοιλότητα και τις συμφύσεις, τα δεδομένα δεν επαρκούν σύμφωνα με την ESHRE. Η ASRM θεωρεί εύλογη την αφαίρεση πολυπόδων και ινομυωμάτων που παραμορφώνουν την κοιλότητα, λόγω του χαμηλού ποσοστού επιπλοκών. Τα ενδοτοιχωματικά ινομυώματα που δεν παραμορφώνουν την κοιλότητα δεν χρειάζονται αφαίρεση, ενώ η χειρουργική διόρθωση της δίκερης μήτρας με φυσιολογικό τράχηλο ή της ημιμήτρας δεν συστήνεται.
Αποβολές στο δεύτερο τρίμηνο. Μετά από αποβολή στο δεύτερο τρίμηνο, η ESHRE συστήνει τακτικό υπερηχογραφικό έλεγχο του τραχήλου στην επόμενη εγκυμοσύνη. Σε τραχηλική ανεπάρκεια και μονήρη κύηση, η περίδεση του τραχήλου μπορεί να εξεταστεί.
Μεταβολισμός. Σύμφωνα με την ESHRE, τα δεδομένα δεν επαρκούν για να συστηθεί η μετφορμίνη για την πρόληψη των αποβολών. Η ASRM τη θεωρεί εύλογη επιλογή σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αντίσταση στην ινσουλίνη και κατά τα άλλα ανεξήγητες αποβολές. Ένας αρρύθμιστος διαβήτης χρειάζεται ρύθμιση πριν από την εγκυμοσύνη, και η υπερπρολακτιναιμία χρειάζεται θεραπεία. Περισσότερα στο άρθρο «Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και υπογονιμότητα».
Γενετικές αιτίες. Όταν τα χρωμοσώματα των γονέων ή ο ιστός της αποβολής δείχνουν ανωμαλία, η ESHRE συστήνει γενετική συμβουλευτική και ενημέρωση για όλες τις επιλογές, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους. Σύμφωνα και με τις δύο οδηγίες, ο προεμφυτευτικός έλεγχος για χρωμοσωμικές ανωμαλίες (PGT-A) δεν μείωσε τις αποβολές ούτε αύξησε τις γεννήσεις. Η ASRM τον θεωρεί αντικείμενο συζήτησης μόνο σε γυναίκες άνω των 40 ετών με αποδεδειγμένη χρωμοσωμική ανωμαλία σε προηγούμενη αποβολή.
Επαναλαμβανόμενες αποβολές χωρίς εξήγηση
Προγεστερόνη. Η μεγάλη μελέτη PRISM έδειξε ότι η κολπική προγεστερόνη μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα γέννησης παιδιού σε γυναίκες με προηγούμενες αποβολές και αιμορραγία στην αρχή της νέας εγκυμοσύνης, ιδίως μετά από τρεις ή περισσότερες αποβολές, και η ESHRE τη συστήνει σε αυτή την περίπτωση. Η ASRM θεωρεί την κολπική προγεστερόνη επιλογή στην αρχή της εγκυμοσύνης, όταν υπάρχει αιμορραγία ή όταν οι αποβολές παραμένουν ανεξήγητες, μετά από κοινή απόφαση με τη γυναίκα. Η από του στόματος δυδρογεστερόνη μπορεί επίσης να βοηθήσει, τα δεδομένα όμως είναι ακόμη περιορισμένα. Η χορήγηση προγεστερόνης χωρίς αιμορραγία, αποκλειστικά λόγω των προηγούμενων αποβολών, δεν έδειξε σαφές όφελος στη μελέτη PROMISE. Για τη θεραπεία με hCG τα δεδομένα δεν επαρκούν.
Τι δεν βοηθά. Όπως έδειξε η μελέτη ALIFE, η ηπαρίνη ή η ασπιρίνη χωρίς αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο δεν αυξάνουν την πιθανότητα γέννησης παιδιού, γι' αυτό καμία από τις δύο οδηγίες δεν τις συστήνει. Το ίδιο ισχύει για την κορτιζόνη, την ανοσοποίηση με λεμφοκύτταρα, τις εγχύσεις λιπιδίων (intralipid), τον G-CSF και το ξύσιμο του ενδομητρίου (scratching). Για τις υψηλές δόσεις ανοσοσφαιρινών, η ESHRE βλέπει πιθανό όφελος σε γυναίκες με τέσσερις ή περισσότερες ανεξήγητες αποβολές, ενώ η ASRM δεν τις θεωρεί αποτελεσματικές. Στους άνδρες, τα αντιοξειδωτικά και οι ειδικές μέθοδοι επιλογής σπερματοζωαρίων δεν έδειξαν όφελος.
Βιταμίνες. Το φολικό οξύ συστήνεται σε όλες τις γυναίκες πριν από την εγκυμοσύνη, δεν προλαμβάνει όμως τις αποβολές, και η υψηλή δόση δεν χρειάζεται χωρίς ειδική ένδειξη. Η βιταμίνη D μπορεί να χορηγηθεί πριν από τη σύλληψη. Από τα πολυβιταμινούχα σκευάσματα έχουν νόημα μόνο όσα είναι ασφαλή στην εγκυμοσύνη, ενώ οι υψηλές δόσεις βιταμινών Α και Ε μπορεί να βλάψουν.
Η ψυχική επιβάρυνση
Οι επαναλαμβανόμενες αποβολές αποτελούν μεγάλο ψυχικό βάρος. Το πένθος και η αίσθηση αποτυχίας μεγαλώνουν με κάθε νέα απώλεια. Σύμφωνα με την ASRM, οι γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποβολές εμφανίζουν περίπου πέντε φορές συχνότερα κατάθλιψη, και οι σύντροφοί τους έχουν επίσης σαφώς αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη και άγχος. Πολλά ζευγάρια βρίσκουν ελάχιστη στήριξη στο περιβάλλον τους.
Γι' αυτό και οι δύο οδηγίες συστήνουν ψυχολογική υποστήριξη σε όλα τα ζευγάρια που σχεδιάζουν νέα εγκυμοσύνη. Η ASRM καλεί τον γιατρό να αναγνωρίζει την εμπειρία του ζευγαριού, να ρωτά για διαταραχές της διάθεσης, να παραπέμπει σε ψυχοθεραπευτή όταν χρειάζεται και να αποφεύγει κάθε απόδοση ευθύνης. Η ESHRE περιγράφει ένα εξειδικευμένο ιατρείο με έμπειρο προσωπικό, επαρκή χρόνο για ερωτήσεις, καλό υπερηχογράφημα και ειλικρινή ενημέρωση για το τι μπορούν και τι δεν μπορούν να αναδείξουν οι εξετάσεις. Τα δεδομένα για την επίδραση της στενής παρακολούθησης στις γεννήσεις είναι περιορισμένα, σύμφωνα με την ESHRE όμως τίποτα δεν συνηγορεί εναντίον της.
Η επόμενη εγκυμοσύνη
Η προετοιμασία της επόμενης εγκυμοσύνης ξεκινά πριν από τη σύλληψη: ρύθμιση του θυρεοειδούς και του μεταβολισμού, θεραπεία γνωστών νοσημάτων της μητέρας, όπως η υπέρταση ή ο λύκος, φολικό οξύ, διακοπή του καπνίσματος, περιορισμός του αλκοόλ και υγιές βάρος. Όταν υπάρχουν γνωστά ευρήματα, το σχέδιο είναι έτοιμο από πριν: ασπιρίνη και ηπαρίνη στο αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο, έλεγχος της TSH στην 7η έως 9η εβδομάδα σε διαταραχές του θυρεοειδούς και προγεστερόνη σε αιμορραγία στην αρχή της εγκυμοσύνης. Η στενή παρακολούθηση τις πρώτες εβδομάδες, με πρώιμα υπερηχογραφήματα, δίνει ασφάλεια στην περίοδο που ο φόβος είναι μεγαλύτερος.
Η προσέγγιση του ιατρείου
Η διερεύνηση ακολουθεί τις οδηγίες της ESHRE και της ASRM, με ιδιαίτερη έμφαση στους ορμονικούς και μεταβολικούς παράγοντες, στον θυρεοειδή, στην ωχρινική φάση και στο αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο. Η ESHRE δεν συστήνει έλεγχο της ωχρινικής φάσης. Η κλινική πρακτική και η εμπειρία όμως επιβάλλουν τον έλεγχο και τη διόρθωση μιας πιθανής ανεπάρκειας της ωχρινικής φάσης. Ο γιατρός επιλέγει στοχευμένα τις εξετάσεις, αξιολογεί όλα τα αποτελέσματα συνολικά και δεν συστήνει εξετάσεις ή θεραπείες χωρίς αποδεδειγμένο όφελος.
Στόχος του ιατρείου είναι ένα σαφές σχέδιο για την επόμενη εγκυμοσύνη και στενή παρακολούθηση τις πρώτες εβδομάδες, σε συνεργασία με τον γυναικολόγο που παρακολουθεί την κύηση.
Πηγές: ESHRE – Guideline Recurrent Pregnancy Loss, update 2022 (ESHRE Guideline Group on RPL, Human Reproduction Open 2023). American Society for Reproductive Medicine Practice Committee – Recurrent pregnancy loss: a committee opinion, Fertility and Sterility 2026. Dhillon-Smith RK et al., New England Journal of Medicine 2019 (TABLET). Coomarasamy A et al., New England Journal of Medicine 2019 (PRISM). Coomarasamy A et al., New England Journal of Medicine 2015 (PROMISE). Kaandorp SP et al., New England Journal of Medicine 2010 (ALIFE).