Πίσω στην επισκόπηση

Υπογονιμότητα

Εγκυμοσύνη σε μεγαλύτερη ηλικία

Ο χρόνος που απομένει, με ρεαλισμό και σαφή στόχο

Σήμερα μεγάλο ποσοστό των γυναικών στην Ευρώπη αποκτά το πρώτο παιδί μετά τα 30, και οι εγκυμοσύνες μετά τα 40 γίνονται όλο και συχνότερες. Η βιολογία όμως δεν έχει αλλάξει: η γονιμότητα της γυναίκας αρχίζει να μειώνεται γύρω στα 35, εντονότερα μετά τα 38, και μετά τα 42-43 οι πιθανότητες με τα δικά της ωάρια είναι πλέον μικρές.

Στην ιατρική, ως εγκυμοσύνη σε μεγαλύτερη ηλικία ορίζεται εκείνη στην οποία η γυναίκα είναι 35 ετών ή μεγαλύτερη κατά την πιθανή ημερομηνία τοκετού. Το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG) και η Εταιρεία Εμβρυομητρικής Ιατρικής (SMFM) τονίζουν σε κοινό τους κείμενο ότι το όριο αυτό είναι αυθαίρετο. Ο κίνδυνος δεν αυξάνεται απότομα στα 35, αλλά σταδιακά, και ορισμένοι κίνδυνοι γίνονται σημαντικοί μόνο μετά τα 40.

Τι αλλάζει με την ηλικία

Με την ηλικία ο αριθμός των ωαρίων μειώνεται, ενώ το ποσοστό των ωαρίων με χρωμοσωμικές ανωμαλίες αυξάνεται. Μετά τα 41, πάνω από το 50% των εμβρύων έχει χρωμοσωμική ανωμαλία. Αυτό εξηγεί τρία φαινόμενα: γιατί η εγκυμοσύνη καθυστερεί, γιατί οι αποβολές γίνονται συχνότερες και γιατί μειώνεται η επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της βρετανικής αρχής HFEA (2024), το ποσοστό γεννήσεων ανά εμβρυομεταφορά με ίδια ωάρια είναι περίπου 38% έως τα 34 και 1-2% στις ηλικίες 43 έως 44 ετών.

Ο κίνδυνος αποβολής αυξάνεται από 15-20% στις γυναίκες 25 έως 29 ετών σε πάνω από 60% μετά τα 40. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και η ηλικία του άνδρα: αρκετές μελέτες δείχνουν συσχέτιση της αύξησης των αποβολών με πιθανή δυσλειτουργία του σπέρματος σε άνδρες άνω των 50 ετών. Περισσότερα στο άρθρο «Επαναλαμβανόμενες αποβολές».

Πότε ξεκινά η διερεύνηση

Η Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής συστήνει διερεύνηση μετά από έξι μήνες προσπάθειας από την ηλικία των 35 ετών και αμέσως από τα 40. Ο χρόνος αναμονής που ισχύει για τα νεότερα ζευγάρια δεν εφαρμόζεται εδώ, γιατί ένας χαμένος χρόνος στα 42 έχει πολύ μεγαλύτερο κόστος από έναν χαμένο χρόνο στα 30.

Η στρατηγική

Σε μεγαλύτερη ηλικία έχει ιδιαίτερη σημασία να μη χάνεται χρόνος με θεραπείες χωρίς ένδειξη. Ο γιατρός αντιμετωπίζει παράλληλα, και όχι διαδοχικά, τις ορμονικές διαταραχές που διορθώνονται γρήγορα (θυρεοειδής, προλακτίνη, μεταβολισμός). Η επιλογή της θεραπευτικής προσέγγισης και η προσφυγή σε μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής καθορίζονται από την ηλικία. Όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία, τόσο πιο γρήγορα χρειάζεται η προσφυγή σε μια επεμβατική μέθοδο. Μετά τα 43, η δωρεά ωαρίων προσφέρει τις μεγαλύτερες πιθανότητες, και η συζήτηση γι' αυτήν γίνεται με ειλικρίνεια και σεβασμό στις αποφάσεις του ζευγαριού.

Η προετοιμασία πριν από την εγκυμοσύνη

Με την ηλικία γίνονται συχνότερα νοσήματα που επιβαρύνουν την εγκυμοσύνη, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης τύπου 2, το αυξημένο βάρος και τα ινομυώματα, πολλά από τα οποία δεν προκαλούν συμπτώματα. Γι' αυτό η προετοιμασία πριν από τη σύλληψη αποκτά σε μεγαλύτερη ηλικία ακόμη μεγαλύτερη σημασία: έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και του βάρους, καλή ρύθμιση γνωστών νοσημάτων υγείας, επανεξέταση των φαρμάκων, διακοπή του καπνίσματος και φολικό οξύ τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη σύλληψη.

Οι κίνδυνοι στην εγκυμοσύνη

Η μεγάλη αμερικανική μελέτη FASTER σύγκρινε γυναίκες κάτω των 35 ετών με γυναίκες άνω των 40. Στη δεύτερη ομάδα ήταν σαφώς συχνότερα ο διαβήτης κύησης (7,3 έναντι 2,9%), ο προδρομικός πλακούντας (1,9 έναντι 0,5%), η αποκόλληση του πλακούντα (1,6 έναντι 0,7%), ο πρόωρος τοκετός (11,8 έναντι 7,8%), το χαμηλό βάρος γέννησης (7,5 έναντι 5,2%) και η καισαρική τομή (40,5 έναντι 21,7%). Συχνότερη ήταν επίσης η περιγεννητική απώλεια του παιδιού (0,7 έναντι 0,3%).

Μια βρετανική μελέτη με περίπου 76.000 εγκυμοσύνες έδειξε επίσης αυξημένο κίνδυνο προεκλαμψίας στις γυναίκες άνω των 40. Σύμφωνα με το κοινό κείμενο των ACOG και SMFM, με την ηλικία γίνονται επίσης συχνότερα η προϋπάρχουσα υπέρταση, ο διαβήτης τύπου 2, οι δυσκολίες στον τοκετό και η εισαγωγή του νεογνού σε μονάδα εντατικής νοσηλείας.

Ο ενδομήτριος θάνατος του εμβρύου. Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία της μητέρας και με τη διάρκεια της κύησης μετά την 37η εβδομάδα. Σύμφωνα με το Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG), ο κίνδυνος στην 40ή εβδομάδα είναι περίπου 1 στις 500 στις γυναίκες άνω των 40 και περίπου 1 στις 1.000 στις γυναίκες κάτω των 35. Μια γυναίκα άνω των 40 έχει δηλαδή στην 40ή εβδομάδα παρόμοιο κίνδυνο με μια γυναίκα κάτω των 35 στην 42η εβδομάδα. Στις πρωτοτόκους ο κίνδυνος είναι υψηλότερος σε κάθε εβδομάδα.

Χρωμοσωμικές ανωμαλίες στο παιδί

Με την ηλικία της μητέρας αυξάνεται και ο κίνδυνος χρωμοσωμικών ανωμαλιών στο παιδί. Σύμφωνα με το κοινό κείμενο των ACOG και SMFM, ο συνολικός κίνδυνος είναι περίπου 1 στις 84 στα 35 και περίπου 1 στις 40 στα 40, ενώ για την τρισωμία 21 (σύνδρομο Down) είναι περίπου 1 στις 294 στα 35 και περίπου 1 στις 86 στα 40. Οι οδηγίες συστήνουν να προσφέρεται προγεννητικός έλεγχος σε όλες τις έγκυες, ανεξάρτητα από την ηλικία, είτε ως βιοχημικός έλεγχος αίματος, με ή χωρίς μέτρηση της αυχενικής διαφάνειας, είτε ως ανάλυση του ελεύθερου εμβρυϊκού DNA, και διαγνωστική εξέταση όταν χρειάζεται. Την απόφαση παίρνει η γυναίκα μετά από σωστή ενημέρωση.

Η παρακολούθηση στην εγκυμοσύνη

Ασπιρίνη. Η ηλικία των 35 ετών και άνω αποτελεί παράγοντα κινδύνου για προεκλαμψία. Σύμφωνα με το κοινό κείμενο των ACOG και SMFM, η χαμηλή δόση ασπιρίνης από την 12η έως 16η εβδομάδα μέχρι τον τοκετό συστήνεται όταν, πέρα από την ηλικία, υπάρχει τουλάχιστον ένας ακόμη παράγοντας κινδύνου, όπως πρώτη εγκυμοσύνη, αυξημένο βάρος ή οικογενειακό ιστορικό προεκλαμψίας.

Υπερηχογράφημα. Το κοινό κείμενο συστήνει λεπτομερή μορφολογικό έλεγχο του εμβρύου, ιδίως όταν δεν έχει προηγηθεί προγεννητικός έλεγχος. Στις γυναίκες 40 ετών και άνω συστήνει επίσης υπερηχογράφημα ανάπτυξης στο τρίτο τρίμηνο και πρόσθετη παρακολούθηση του εμβρύου από την 32η έως 36η εβδομάδα. Για γυναίκες 35 έως 39 ετών χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου, τα δεδομένα δεν επαρκούν για μια τέτοια σύσταση.

Ο χρόνος του τοκετού. Στις γυναίκες 40 ετών και άνω, το κοινό κείμενο συστήνει τοκετό ή πρόκληση τοκετού την 39η εβδομάδα. Σε αυτό το διάστημα ο κίνδυνος για το νεογνό δεν αυξάνεται, ενώ τα ποσοστά καισαρικής τομής και υπέρτασης της κύησης μπορεί να μειωθούν. Μια μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη στο New England Journal of Medicine (2016) έδειξε ότι, σε γυναίκες 35 ετών και άνω, η πρόκληση τοκετού την 39η εβδομάδα δεν αυξάνει τις καισαρικές τομές και δεν έχει μειονεκτήματα για τη μητέρα και το παιδί. Και το RCOG θεωρεί την πρόκληση τοκετού στις γυναίκες άνω των 40 εύλογη επιλογή.

Την παρακολούθηση της ίδιας της εγκυμοσύνης αναλαμβάνει ο γυναικολόγος της γυναίκας και, όταν χρειάζεται, ένα κέντρο εμβρυομητρικής ιατρικής. Είναι σημαντικό ο γυναικολόγος να έχει στη διάθεσή του όλα τα ευρήματα από την περίοδο πριν από την εγκυμοσύνη.

Κρυοσυντήρηση ωαρίων

Για τις γυναίκες που θέλουν παιδί αργότερα, η κρυοσυντήρηση ωαρίων δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα πριν από τα 35. Ο έλεγχος του αποθέματος και μια ειλικρινής συζήτηση για τις πιθανότητες βοηθούν τη γυναίκα να πάρει έγκαιρα τη σωστή απόφαση. Περισσότερα στο άρθρο «Μειωμένο ωοθηκικό απόθεμα».

Η ψυχική επιβάρυνση και η ποιότητα ζωής

Η επιθυμία για παιδί σε μεγαλύτερη ηλικία συνοδεύεται συχνά από πίεση: την αίσθηση ότι ο χρόνος τελειώνει, τα σχόλια του περιβάλλοντος και τις ενοχές για αποφάσεις του παρελθόντος. Οι αποφάσεις πρέπει να παρθούν γρήγορα, και κάθε ανεπιτυχής προσπάθεια βαραίνει περισσότερο. Η ESHRE θεωρεί την ψυχοκοινωνική υποστήριξη σταθερό μέρος της θεραπείας γονιμότητας. Σε μεγαλύτερη ηλικία έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί η ψυχική κούραση οδηγεί συχνά σε πρόωρη διακοπή της θεραπείας, και ο χρόνος που χάνεται δεν αναπληρώνεται. Η ειλικρινής ενημέρωση για τις πραγματικές πιθανότητες, χωρίς ωραιοποίηση αλλά και χωρίς απαισιοδοξία, βοηθά το ζευγάρι να αποφασίσει με ηρεμία.

Η προσέγγιση του ιατρείου

Πηγές: American College of Obstetricians and Gynecologists, Society for Maternal-Fetal Medicine – Pregnancy at age 35 years or older, Obstetric Care Consensus No. 11 (2022). Royal College of Obstetricians and Gynaecologists – Induction of labour at term in older mothers, Scientific Impact Paper No. 34 (2013). American Society for Reproductive Medicine – Female age-related fertility decline, Committee Opinion. HFEA – Fertility treatment 2024: trends and figures. Cleary-Goldman J et al., Impact of maternal age on obstetric outcome (FASTER), Obstetrics and Gynecology 2005. Khalil A et al., Maternal age and adverse pregnancy outcome, Ultrasound in Obstetrics and Gynecology 2013. Walker KF et al., Randomized trial of labor induction in women 35 years of age or older, New England Journal of Medicine 2016. Franasiak JM et al., Fertility and Sterility 2014. Gameiro S et al., ESHRE guideline: routine psychosocial care in infertility and medically assisted reproduction, Human Reproduction 2015. Gameiro S et al., Why do patients discontinue fertility treatment? A systematic review of reasons and predictors of discontinuation, Human Reproduction Update 2012.