PCOS / PMOS

Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και ψυχική υγεία

Το άγχος, η διάθεση και η εικόνα του σώματος χρειάζονται προσοχή

Η ψυχική επιβάρυνση είναι μία από τις συχνότερες επιπτώσεις του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS/PMOS) και ταυτόχρονα μία από τις πιο παραμελημένες. Στο ιατρείο η συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στον κύκλο, στο δέρμα ή στην επιθυμία για παιδί. Το άγχος, η πεσμένη διάθεση και η αρνητική εικόνα του σώματος συχνά δεν αναφέρονται καθόλου.

Γι' αυτό η διεθνής οδηγία του 2023 έκανε αυτόν τον τομέα ξεχωριστό κεφάλαιο. Στη σύνταξη της οδηγίας συμμετείχαν οι ίδιες οι γυναίκες με το Σύνδρομο, και για πολλές από αυτές η ψυχική υγεία ήταν από τα πιο σημαντικά θέματα.

Πόσο συχνή είναι η επιβάρυνση

Μια μεγάλη ανασκόπηση του 2017 δείχνει ότι μέτρια έως σοβαρά καταθλιπτικά συμπτώματα εμφανίζονται στο 37% περίπου των γυναικών με το Σύνδρομο, σε σύγκριση με περίπου 14% των γυναικών χωρίς αυτό. Για τα συμπτώματα άγχους, το ποσοστό είναι περίπου 42%, σε σύγκριση με περίπου 9%. Ο κίνδυνος είναι δηλαδή περίπου τέσσερις έως πέντε φορές μεγαλύτερος.

Μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες από την Αυστραλία και τη Σουηδία επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα. Οι γυναίκες με το Σύνδρομο νοσηλεύονται και θεραπεύονται πιο συχνά για κατάθλιψη και άγχος. Στις έφηβες με το Σύνδρομο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, η επιβάρυνση είναι πιθανότατα ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι στις ενήλικες.

Μια νεότερη μελέτη από την Ταϊβάν, που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Annals of Internal Medicine, παρακολούθησε γυναίκες με το Σύνδρομο για 16 χρόνια. Ο κίνδυνος απόπειρας αυτοκτονίας ήταν περίπου 8 φορές μεγαλύτερος από ό,τι σε γυναίκες χωρίς το Σύνδρομο. Στις έφηβες ήταν περίπου 5 φορές και στις νεαρές γυναίκες περίπου 9 φορές μεγαλύτερος. Μια συστηματική ανασκόπηση του 2025 καταλήγει ότι ο γιατρός πρέπει να ρωτά για τέτοιες σκέψεις κάθε γυναίκα με το Σύνδρομο. Μια γυναίκα που σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό της χρειάζεται άμεσα βοήθεια από γιατρό.

Γιατί επηρεάζεται τόσο συχνά η ψυχική υγεία

Οι αιτίες είναι πολλές και δρουν μαζί. Ορατά συμπτώματα, όπως η αυξημένη τριχοφυΐα, η ακμή, η τριχόπτωση ή η αύξηση του βάρους, επιβαρύνουν καθημερινά την αυτοεκτίμηση. Ο ακανόνιστος κύκλος φέρνει αβεβαιότητα, και η δυσκολία να αποκτήσει ένα ζευγάρι παιδί είναι για πολλούς μία από τις πιο δύσκολες εμπειρίες.

Σε αυτά προστίθεται η διαδρομή μέχρι τη διάγνωση. Πολλές γυναίκες επισκέπτονται για χρόνια διαφορετικούς γιατρούς, μέχρι κάποιος να συνδέσει τα συμπτώματα μεταξύ τους. Συχνά ακούν ότι τα συμπτώματά τους είναι «φυσιολογικά» ή ότι απλώς πρέπει να χάσουν βάρος. Η αίσθηση ότι δεν τις παίρνουν στα σοβαρά αυξάνει την επιβάρυνση.

Μελέτες δείχνουν επίσης ότι ρόλο παίζουν και οι ίδιοι οι ορμονικοί και μεταβολικοί μηχανισμοί του Συνδρόμου. Η σύνδεση του Συνδρόμου με την κατάθλιψη παραμένει ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη το βάρος και η τριχοφυΐα. Τα ανδρογόνα, η αντίσταση στην ινσουλίνη και η χρόνια φλεγμονή πιθανόν επιδρούν άμεσα στον εγκέφαλο. Η ψυχική επιβάρυνση δεν είναι λοιπόν μόνο αντίδραση στα συμπτώματα, αλλά και μέρος του ίδιου του Συνδρόμου.

Η εικόνα του σώματος

Πολλές γυναίκες με το Σύνδρομο βιώνουν το σώμα τους σαν ξένο ή σαν αντίπαλο. Αυτό αφορά το βάρος, το δέρμα και τα μαλλιά, αλλά και την αίσθηση ότι το σώμα τους «δεν λειτουργεί σωστά». Η αλλαγή στην εικόνα του σώματος επιβαρύνει την ψυχική υγεία: μειώνει την αυτοεκτίμηση και αυξάνει το άγχος και την κατάθλιψη. Αυτό είναι συχνά το πρώτο βήμα. Το άγχος και η κατάθλιψη επηρεάζουν στη συνέχεια τη σχέση, τη σεξουαλική ζωή και τη διάθεση της γυναίκας να βρίσκεται ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους. Η οδηγία συστήνει στον γιατρό να συζητά ενεργά την εικόνα του σώματος και να προσφέρει υποστήριξη όταν χρειάζεται.

Ο φαύλος κύκλος με την ποιότητα ζωής

Το άγχος και η κατάθλιψη δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεση. Προκαλούν διαταραχές ύπνου και κόπωση, αλλάζουν την όρεξη και τη διατροφική συμπεριφορά, μειώνουν τη διάθεση για άσκηση και τη σεξουαλική επιθυμία, και κάνουν δυσκολότερη τη ρύθμιση του βάρους. Τα προβλήματα αυτά, μαζί με τα ορατά συμπτώματα του Συνδρόμου, επιβαρύνουν με τη σειρά τους την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής. Έτσι κλείνει ο φαύλος κύκλος, όπου κάθε πρόβλημα τροφοδοτεί το επόμενο. Η θεραπεία ενός κρίκου της αλυσίδας, για παράδειγμα της κατάθλιψης ή του ύπνου, βοηθά συχνά και τους υπόλοιπους.

Ο ύπνος, η διατροφική συμπεριφορά και η σεξουαλική ζωή περιγράφονται αναλυτικά στο άρθρο «Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και ποιότητα ζωής».

Η διάγνωση του άγχους και της κατάθλιψης

Η οδηγία δίνει ισχυρή σύσταση: ο γιατρός πρέπει να ρωτά όλες τις έφηβες και τις γυναίκες με το Σύνδρομο για συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης κατά τη διάγνωση. Αρχικά αρκούν λίγες απλές ερωτήσεις για τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Αν οι απαντήσεις δείχνουν πρόβλημα, ακολουθούν σύντομα τεκμηριωμένα ερωτηματολόγια και, αν χρειάζεται, παραπομπή σε ψυχοθεραπευτή.

Δεν υπάρχει σταθερό διάστημα για τους επόμενους ελέγχους. Σημαντικά γεγονότα της ζωής, η θεραπεία γονιμότητας, η εγκυμοσύνη, η περίοδος μετά τον τοκετό και νέα συμπτώματα είναι καλές αφορμές για να γίνει ξανά η ερώτηση.

Η θεραπεία

Όταν διαγνωστεί κατάθλιψη ή αγχώδης διαταραχή, η ψυχοθεραπεία είναι η πρώτη επιλογή, κυρίως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία. Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται με βάση τους γενικούς κανόνες για αυτές τις παθήσεις. Η οδηγία συστήνει ιδιαίτερη προσοχή στα φάρμακα που προκαλούν αύξηση βάρους, γιατί μπορεί να επιδεινώσουν άλλα συμπτώματα του Συνδρόμου.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία βοηθά και στον τρόπο ζωής. Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη, οι γυναίκες που έκαναν γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μαζί με ένα πρόγραμμα τρόπου ζωής έχασαν περισσότερο βάρος και είχαν καλύτερη ποιότητα ζωής από τις γυναίκες που ακολούθησαν μόνο το πρόγραμμα τρόπου ζωής. Η ψυχική υποστήριξη αποτελεί λοιπόν μέρος της θεραπείας του Συνδρόμου.

Ρόλο παίζει και η ορμονική θεραπεία. Κάποιες γυναίκες αντιδρούν σε ορισμένα ορμονικά σκευάσματα με αλλαγές της διάθεσης. Η επιλογή του σκευάσματος λαμβάνει επομένως υπόψη και την ψυχική κατάσταση. Αντίστροφα, η αποτελεσματική θεραπεία της τριχοφυΐας, της ακμής, του κύκλου και της υπογονιμότητας συχνά βελτιώνει και την ψυχική διάθεση.

Η τακτική άσκηση έχει αποδεδειγμένα θετική επίδραση στη διάθεση και στο άγχος, ανεξάρτητα από το βάρος. Εξίσου σημαντική είναι η σαφής εξήγηση του Συνδρόμου. Μια γυναίκα που καταλαβαίνει τι συμβαίνει στο σώμα της, και ξέρει ότι η αιτία δεν είναι η έλλειψη πειθαρχίας, μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τις δύσκολες φάσεις.

Η προσέγγιση του ιατρείου

Πηγές: International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome (Monash University, ESHRE, ASRM, 2023); Teede HJ et al., Human Reproduction 2023. Cooney LG et al., High prevalence of moderate and severe depressive and anxiety symptoms in polycystic ovary syndrome, Human Reproduction 2017. Hart R, Doherty DA, Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2015 (πληθυσμιακή μελέτη, Δυτική Αυστραλία). Cesta CE et al., Psychoneuroendocrinology 2016 (σουηδική μελέτη μητρώου). Hsu TW et al., Suicide attempts after a diagnosis of polycystic ovary syndrome: a cohort study, Annals of Internal Medicine 2024. Wong S et al., Suicide risk in persons with polycystic ovarian syndrome: a systematic review, Annals of General Psychiatry 2025. Cooney LG et al., Cognitive-behavioral therapy improves weight loss and quality of life in women with polycystic ovary syndrome, Fertility and Sterility 2018.