Πίσω στην επισκόπηση

PCOS / PMOS

Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και καρδιά

Αρτηριακή πίεση, λιπίδια και μακροχρόνια πρόληψη

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η συχνότερη αιτία θανάτου στις γυναίκες. Στις γυναίκες με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS/PMOS), πολλοί παράγοντες κινδύνου για αυτά τα νοσήματα εμφανίζονται ήδη από νεαρή ηλικία. Οι συνέπειες φαίνονται συχνά μετά από δεκαετίες, η πορεία όμως καθορίζεται νωρίς.

Για πολύ καιρό δεν ήταν σαφές αν οι συχνότεροι παράγοντες κινδύνου στο Σύνδρομο οδηγούν πραγματικά σε περισσότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά. Οι περισσότερες μελέτες είχαν εξετάσει νέες γυναίκες, στις οποίες τέτοια συμβάντα είναι ακόμη σπάνια. Νεότερες μελέτες με μεγαλύτερες γυναίκες και μακρύτερη παρακολούθηση δίνουν σήμερα πιο σαφείς απαντήσεις.

Οι παράγοντες κινδύνου

Οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν συχνότερα διαταραγμένα λιπίδια, κυρίως αυξημένα τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL χοληστερόλη και συχνά αυξημένη LDL χοληστερόλη. Επιπλέον είναι συχνότερα η υπέρταση, η συγκέντρωση κοιλιακού λίπους, η αντίσταση στην ινσουλίνη, το διαταραγμένο σάκχαρο και μια ήπια χρόνια φλεγμονή. Ακόμη και σε νέες γυναίκες με το Σύνδρομο, μελέτες δείχνουν πρώιμες αλλαγές στα αγγεία, όπως μειωμένη ελαστικότητα των αρτηριών και παχύτερο αγγειακό τοίχωμα.

Μια ακόμη επιπλοκή του Συνδρόμου είναι το λιπώδες ήπαρ (MASLD), που αφορά περίπου το 40% των γυναικών με το Σύνδρομο. Το λιπώδες ήπαρ συνδέεται με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Μια μετα-ανάλυση του 2021 με περίπου 5,8 εκατομμύρια ανθρώπους έδειξε περίπου 45% μεγαλύτερο κίνδυνο για έμφραγμα, εγκεφαλικό και άλλα καρδιαγγειακά συμβάματα. Οι άνθρωποι με MASLD πεθαίνουν συχνότερα από νόσο της καρδιάς παρά από νόσο του ήπατος. Περισσότερα για το λιπώδες ήπαρ στο άρθρο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, διαβήτης και μεταβολικό σύνδρομο.

Για την εκτίμηση του κινδύνου, η Androgen Excess and PCOS Society πρότεινε το 2010 να χωρίζονται οι γυναίκες με το Σύνδρομο σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα έχει μέτριο κίνδυνο. Σε αυτήν ανήκουν οι γυναίκες με έναν από τους εξής παράγοντες: αυξημένο βάρος, κάπνισμα, διαταραγμένα λιπίδια, υπέρταση, διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη ή πρόωρο καρδιαγγειακό νόσημα στην οικογένεια. Η δεύτερη ομάδα έχει υψηλό κίνδυνο. Σε αυτήν ανήκουν οι γυναίκες με μεταβολικό σύνδρομο, διαβήτη τύπου 2 ή γνωστή νόσο των αγγείων ή των νεφρών. Η κατάταξη αυτή χρησιμοποιείται ακόμη και βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει πόσο συχνά χρειάζεται έλεγχος.

Τι δείχνουν οι μελέτες για το έμφραγμα και το εγκεφαλικό

Μια ανασκόπηση του 2020 συγκέντρωσε τα διαθέσιμα μακροχρόνια δεδομένα. Δείχνει στις γυναίκες με το Σύνδρομο σαφώς μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2, υπέρταση και διαταραγμένα λιπίδια. Για το έμφραγμα και το εγκεφαλικό όμως οι μελέτες δεν συμφωνούν μεταξύ τους.

Η ασυμφωνία αυτή οφείλεται στην πολυπλοκότητα του Συνδρόμου. Το Σύνδρομο έχει διαφορετικές κλινικές μορφές: με ή χωρίς αυξημένα ανδρογόνα, με ή χωρίς διαταραχές του κύκλου, με ή χωρίς αυξημένο βάρος. Οι μελέτες χρησιμοποιούν επίσης διαφορετικά διαγνωστικά κριτήρια και εξετάζουν γυναίκες διαφορετικής ηλικίας. Έτσι δεν είναι δυνατό να μελετηθεί ένας ομοιογενής πληθυσμός, και τα αποτελέσματα διαφέρουν.

Ορισμένες μελέτες βρίσκουν αυξημένο κίνδυνο. Μια μεγάλη μελέτη του 2025 από τη βρετανική UK Biobank σύγκρινε γυναίκες με το Σύνδρομο, με διάμεση ηλικία περίπου 61 ετών, με γυναίκες ίδιας ηλικίας και ίδιου βάρους. Ο κίνδυνος καρδιαγγειακών νοσημάτων ήταν περίπου 76% μεγαλύτερος στο Σύνδρομο. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο αυξημένος κίνδυνος βρέθηκε κυρίως σε γυναίκες χωρίς αυξημένα ανδρογόνα. Αυτό δείχνει ότι κάθε μορφή του Συνδρόμου χρειάζεται ξεχωριστή εκτίμηση και ότι ο κίνδυνος δεν εξαρτάται μόνο από το βάρος.

Μια μετα-ανάλυση του 2023 εξέτασε γυναίκες στη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση και μετά από αυτήν. Ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος δεν διέφερε σημαντικά, το έμφραγμα όμως ήταν περίπου 2,5 φορές και το εγκεφαλικό περίπου 1,7 φορές συχνότερο. Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι οι επιπλοκές αυτές οφείλονται κυρίως στο αυξημένο βάρος, που συχνά συνοδεύει το Σύνδρομο.

Άλλες μελέτες δεν βρίσκουν αυξημένο κίνδυνο. Μια σουηδική μελέτη παρακολούθησε γυναίκες με το Σύνδρομο για 32 χρόνια, έως την ηλικία των 72 έως 91 ετών. Η συνολική θνησιμότητα και τα καρδιαγγειακά νοσήματα δεν ήταν αυξημένα σε σύγκριση με γυναίκες ίδιας ηλικίας. Παρόμοιο αποτέλεσμα έδειξε μια αμερικανική μελέτη σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση (WISE).

Από τα δεδομένα αυτά προκύπτει μια σαφής εικόνα. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στα αναπαραγωγικά χρόνια και στην περιεμμηνόπαυση. Μετά την εμμηνόπαυση τα ανδρογόνα μειώνονται και τα χαρακτηριστικά του Συνδρόμου υποχωρούν. Μια γυναίκα που φτάνει στην εμμηνόπαυση χωρίς σημαντική μεταβολική επιβάρυνση δεν φαίνεται να έχει μεγαλύτερο κίνδυνο από τις άλλες γυναίκες. Στις γυναίκες που έχουν αυξημένο κίνδυνο στην εμμηνόπαυση, η κατάσταση έχει ήδη διαμορφωθεί από την εξέλιξη του Συνδρόμου στα αναπαραγωγικά χρόνια: από το βάρος, το σάκχαρο, την αρτηριακή πίεση και τα λιπίδια. Γι' αυτό η πρόληψη στα αναπαραγωγικά χρόνια καθορίζει την υγεία της καρδιάς μετά την εμμηνόπαυση. Περισσότερα στο άρθρο Περιεμμηνόπαυση και εμμηνόπαυση.

Η διεθνής οδηγία του 2023 συνοψίζει: οι παράγοντες κινδύνου είναι σαφώς συχνότεροι στο Σύνδρομο, και αυτό δικαιολογεί τακτικό έλεγχο σε όλες τις γυναίκες με το Σύνδρομο. Ο απόλυτος κίνδυνος για μια νέα γυναίκα είναι παρ' όλα αυτά μικρός. Στόχος της πρόληψης είναι να παραμείνει μικρός και στη μεγαλύτερη ηλικία.

Η εγκυμοσύνη ως προειδοποίηση

Οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν συχνότερα υπέρταση, προεκλαμψία και διαβήτη κύησης στην εγκυμοσύνη. Οι επιπλοκές αυτές δεν έχουν σημασία μόνο για την εγκυμοσύνη. Οι μεγάλες καρδιολογικές εταιρείες τις θεωρούν ένδειξη αυξημένου κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα αργότερα στη ζωή. Γι' αυτό μια γυναίκα με το Σύνδρομο και τέτοια εγκυμοσύνη στο ιστορικό της χρειάζεται ιδιαίτερα προσεκτική πρόληψη. Περισσότερα για το Σύνδρομο και την εγκυμοσύνη στο άρθρο Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και αναπαραγωγή.

Ορμονική θεραπεία και καρδιά

Το αντισυλληπτικό χάπι είναι συχνή θεραπεία στο Σύνδρομο. Περιέχει οιστρογόνο, που αυξάνει τον κίνδυνο θρόμβωσης και σε κάποιες γυναίκες ανεβάζει την αρτηριακή πίεση. Γι' αυτό η οδηγία συστήνει τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση οιστρογόνου και επιλογή σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Σκευάσματα με μεγαλύτερο κίνδυνο, όπως ο συνδυασμός με οξική κυπροτερόνη, δεν είναι πρώτη επιλογή.

Σε γυναίκες άνω των 35 που καπνίζουν, και σε γυναίκες με υπέρταση, ημικρανία με αύρα ή ιστορικό θρόμβωσης, ένα σκεύασμα με οιστρογόνο συνήθως δεν ενδείκνυται. Για αυτές τις γυναίκες υπάρχουν θεραπείες μόνο με προγεσταγόνο. Η επιλογή κάθε ορμονικής θεραπείας λαμβάνει λοιπόν πάντα υπόψη την καρδιά και τα αγγεία.

Η πρόληψη

Η οδηγία συστήνει εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου σε όλες τις γυναίκες με το Σύνδρομο κατά τη διάγνωση. Η αρτηριακή πίεση μετριέται κάθε χρόνο και επιπλέον πριν από την εγκυμοσύνη ή πριν από θεραπεία γονιμότητας. Τα λιπίδια ελέγχονται κατά τη διάγνωση, ανεξάρτητα από την ηλικία και το βάρος, και στη συνέχεια ανάλογα με το αποτέλεσμα και τον συνολικό κίνδυνο.

Σε αυτά ανήκουν ο τακτικός έλεγχος του σακχάρου, η μέτρηση του βάρους και της περιμέτρου μέσης και η ερώτηση για το κάπνισμα. Η εκτίμηση λαμβάνει υπόψη και την καταγωγή και το οικογενειακό ιστορικό, όπως ένα πρόωρο έμφραγμα στους γονείς ή στα αδέλφια.

Τι προστατεύει την καρδιά

Τα πιο αποτελεσματικά μέτρα είναι απλά, χρειάζονται όμως συνέπεια: όχι κάπνισμα, τακτική άσκηση, ισορροπημένη διατροφή, επαρκής ύπνος και σταθερό βάρος. Η αυξημένη αρτηριακή πίεση και τα αυξημένα λιπίδια αντιμετωπίζονται σύμφωνα με τις γενικές οδηγίες, και με φάρμακα όταν χρειάζεται. Στις γυναίκες που επιθυμούν παιδί, η επιλογή αυτών των φαρμάκων προσαρμόζεται σε μια πιθανή εγκυμοσύνη.

Η προσέγγιση του ιατρείου

Πηγές: International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome (Monash University, ESHRE, ASRM, 2023); Teede HJ et al., Human Reproduction 2023. Wild RA et al., Assessment of cardiovascular risk and prevention of cardiovascular disease in women with PCOS: a consensus statement by the Androgen Excess and PCOS Society, Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2010. Wekker V et al., Long-term cardiometabolic disease risk in women with PCOS, Human Reproduction Update 2020. Henney AE et al., Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2025 (UK Biobank). European Society of Endocrinology – The polycystic ovary syndrome: a position statement, European Journal of Endocrinology 2014. WHO – Medical eligibility criteria for contraceptive use (2015). Forslund M et al., Morbidity and mortality in PCOS: a prospective follow-up up to a mean age above 80 years, European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology 2022. Bairey Merz CN et al., Cardiovascular disease and 10-year mortality in postmenopausal women with clinical features of polycystic ovary syndrome (WISE), Journal of Women’s Health 2016. Millán-de-Meer M et al., PCOS during the menopausal transition and after menopause: a systematic review and meta-analysis, Human Reproduction Update 2023. Mantovani A et al., Non-alcoholic fatty liver disease and risk of fatal and non-fatal cardiovascular events: an updated systematic review and meta-analysis, The Lancet Gastroenterology & Hepatology 2021.